Cổ đông chiến lược các ngân hàng 2011

Dự báo 2012
-    Xu hướng hợp nhất các ngân hàng có cùng nhóm cổ đông lớn sẽ tiếp tục diễn ra.
-    Các tập đoàn kinh tế nhà nước sẽ dần thoái vốn tại các ngân hàng, theo chủ trương của chính phủ.
-    Các ngân hàng nước ngoài sẽ tiếp tục tăng vốn góp vào các ngân hàng trong nước nhằm tận dụng mạng lưới, khách hàng, đồng thời có cơ hội nghiên cứu về văn hóa, điều kiện kinh doanh tại Việt Nam trước khi thành lập ngân hàng 100% vốn.
-    Chính sách quản lý việc đầu tư góp vốn giữa các ngân hàng sẽ chặt chẽ hơn, việc đầu tư chéo sẽ bị hạn chế, các ngân hàng dần thoái vốn lẫn nhau.

Trong năm 2011, với  tình hình khó khăn của kinh tế thế giới nói chung và những bất ổn kinh tế vĩ mô của Việt Nam nói riêng, trong đó hệ thống tài chính ngân hàng đối mặt với những nguy cơ và thách thức nhất từ trước đến nay, các ngân hàng đã gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động, cũng như việc thu hút thêm vốn để tăng thêm sức mạnh tài chính. Tuy nhiên, vẫn có một số ít các ngân hàng tiếp tục nhận được sự hỗ trợ, tăng vốn góp từ các cổ đông chiến lược nước ngoài.


1.    Thị trường chứng khoán giảm mạnh, các cổ đông lớn đang có xu hướng thoái vốn, tuy nhiên các cổ đông chiến lược (CĐCL) là các ngân hàng nước ngoài vẫn tiếp tục tăng vốn góp đầu tư vào các ngân hàng trong nước.

-    Các cổ đông thoái vốn tại các ngân hàng, do suất sinh lời kỳ vọng không còn cao và thị trường chứng khoán sụt giảm mạnh.

•     Tháng 8/2011, Quỹ Dragon Capital đã chính thức thoái 6,66% vốn tại Sacombank, bán ra gần 61 triệu cổ phiếu STB sau 10 năm nắm giữ. Việc thị trường chứng khoán liên tục sụt giảm, trong khi tiềm năng tăng giá cổ phiếu của ngành ngân hàng không còn cao, mức độ cạnh tranh quyết liệt đã khiến giới đầu tư không còn đặt nhiều kỳ vọng vào suất sinh lời cao.
•     Trong khi đó, thị trường chứng khoán sụt giảm cũng khiến nhiều công ty gặp khó khăn, và buộc phải bán bớt cổ phiếu tại các ngân hàng để có tiền mặt hoạt động. Cụ thể, ngày 19/12/2011, Sacomreal tuyên bố rút toàn bộ vốn đang nắm giữ tại Sacombank với hơn 22 triệu cổ phiếu. Sau Công ty Chứng khoán SBS, Sacomreal là công ty con thứ hai thoái vốn tại ngân hàng mẹ Sacombank.

-    Các doanh nghiệp nhà nước cũng sẽ có xu hướng thoái vốn dần theo định hướng của chính phủ

•     Ngày 28/12/2011, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết có kế hoạch thoái vốn khỏi Ngân hàng An Bình. Hiện tại, EVN đang đầu tư vào Ngân hàng An Bình 114,9 tỷ đồng, chiếm 25,37% vốn điều lệ của ngân hàng này.
•     Trước đó, Ông Trần Xuân Hòa, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản (Vinacomin) khẳng định sẽ thực hiện nghiêm túc lộ trình thoái vốn. “Chúng tôi đang bàn bạc để thoái toàn bộ vốn đầu tư ở doanh nghiệp ngoài ngành, tái cơ cấu lại vốn đầu tư ở một số đơn vị mà Tập đoàn hiện có góp vốn như Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn - Hà Nội, Công ty cổ phần Chứng khoán SHS, Công ty cổ phần Bảo hiểm SHB - Vinacomin”.
•     Đây được xem là động thái đi theo định hướng của chính phủ. Ngày 13/12/2011, tại Hội nghị Sơ kết mô hình tập đoàn kinh tế cuối tuần trước, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã khẳng định các khoản đầu tư của tập đoàn kinh tế vào ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, bảo hiểm, quỹ đầu tư sẽ phải được thoái vốn xong trước năm 2015.

-    Tuy nhiên, vẫn có những ngân hàng nước ngoài tiếp tục tăng cường sự hiện diện của mình tại Việt Nam, thông qua hình thức đầu tư mới  hoặc góp thêm vốn vào các ngân hàng trong nước.

•     Ngày 24/1/2011, IFC công bố mua lại 480 tỷ đồng (# 24,5 tr $) TP chuyển đổi và 312 tỷ đồng (16 tr $) TP thường của ABB, cho phép IFC sở hữu 10% VĐL sau khi chuyển đổi.
•     10/03/2011, IFC trở thành CĐCL, sở hữu 10% VĐL của CTG. Ngoài ra, CTG cũng đang thương thảo để có thể bán 15% cổ phần cho ngân hàng Canada Noca Scotia.
•     Ngày 11/07/2011, tại Hội sở số 45 Lê Duẩn, Ngân hàng Phương Đông (OCB) và BNP Paribas (BNPP) ký kết thỏa thuận tăng phần vốn góp của BNPP lên 20% vốn điều lệ OCB . Lễ ký kết được thực hiện sau khi OCB nhận được văn bản chấp thuận của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) về việc OCB bán cổ phần cho Ngân hàng BNP Paribas (BNPP) với tỷ lệ 20% vốn điều lệ của OCB theo căn cứ chỉ đạo của Thủ Tướng chính phủ Việt Nam.
•     07/09/2011, Ngân hàng Singapore United Overseas Bank (UBO) đã mua thêm 18,75 triệu CP với tổng trị giá là 11,3 tr USD, tăng TLSH cổ phần tại PNB từ 15% lên 19,99%.
•     30/09/2011, sau bốn năm tìm kiếm và chờ đợi, Vietcombank cuối cùng đã chính thức có cổ đông chiến lược nước ngoài. Theo hợp đồng ký kết, VCB sẽ bán cho Mizuho 15% vốn tính trên số cổ phiếu đã phát hành, đang lưu hành, với giá 34.000/cp. Khoản đầu tư này tương đương 567,3 triệu USD, bằng 11.800 tỷ đồng, lớn nhất từ trước tới nay trong hoạt động mua bán - sáp nhập (M&A) tại Việt Nam. Đáng chú ý, không chỉ là đối tác chiến lược đầu tiên, Mizuho cũng sẽ là đối tác chiến lược nước ngoài duy nhất của Vietcombank.
•     20/10/2011, đến lượt Commonwealth Bank of Australis (CBA) mua tiếp 1.150 tỷ cổ phần VIB, đặc biệt với giá 46 nghìn/cp bất chấp thị trường cổ phiếu giảm mạnh. Với động thái này, TLSH của CBA tăng từ 15% lên 20% VĐL và cũng giúp VIB nâng VCSH lên 8.200 tỷ. Được biết thặng dư vốn sau 2 lần bán CP cho CBA là 2.550 tỷ.
•     Việc các tổ chức tài chính quốc tế và ngân hàng nước ngoài tăng vốn góp vào các ngân hàng trong nước do thị trường bán lẻ của ngành ngân hàng vẫn còn rất nhiều tiềm năng phát triển. Ngoài ra, việc đầu tư vào các ngân hàng trong nước cũng giúp các ngân hàng nước ngoài có cơ hội làm quen với văn hóa, điều kiện kinh doanh tại Việt Nam, đồng thời tận dụng mạng lưới, khách hàng hiện có của ngân hàng trong nước.

2.    Một số ngân hàng vẫn khó tăng vốn do không tìm được cổ đông chiến lược, thu hút sự tham gia góp vốn của các cổ đông khác, do những chính sách quản lý thắt chặt điều kiện hơn của Ngân hàng nhà nước (NHNN).

-    Đã có nhiều ngân hàng không thể tăng vốn điều lệ trong năm theo đúng kế hoạch, trong khi một số ít ngân hàng nhỏ vẫn chưa đáp ứng được điều kiện tăng vốn lên 3000 tỷ vào cuối năm nay.

•     Theo cập nhật từ website của NHNN, vẫn còn 5 ngân hàng sau: NH Sài Gòn Công Thương (2.460 tỷ), ngân hàng Phương Đông (2.635 tỷ), ngân hàng Xăng dầu Petrolimex (2.000 tỷ), ngân hàng Bảo Việt (1.500 tỷ)
•     Thị trường chứng khoán ảm đạm khiến các ngân hàng khó thu hút thêm vốn góp, trong khi việc tìm kiếm mới các cổ đông chiến lược nước ngoài vẫn rất khó khăn.

-    Chính sách quản lý chặt chẽ của NHNN thời gian tới sẽ càng khiến các ngân hàng gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm cổ đông chiến lược. Tuy nhiên, trong năm qua chính phủ cũng đã nới tỷ lệ sở hữu đối với CĐCL nước ngoài.

•     Ngày 22/4/2011 Thống đốc NHNN đã ký Thông tư số 10/2011/TT-NHNN quy định tiêu chí lựa chọn cổ đông chiến lược (CĐCL) đối với NHTM Nhà nước cổ phần hóa. Thông tư có hiệu lực từ 1/6/2011, theo đó CĐCL phải đáp ứng tối thiểu các tiêu chí sau:

•     Các tiêu chí chính của CĐCL nước ngoài:  

•     Là TCTD hoặc tổ chức tài chính nước ngoài, có tổng tài sản tối thiểu tương đương 20 (hai mươi) tỷ đô la Mỹ đồng vào năm trước năm đăng ký tham gia CĐCL
•     Có trên 05 (năm) năm kinh nghiệm hoạt động quốc tế;
•     Được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập quốc tế (Moody’s, Standard & Poor, Fitch Rating...) xếp hạng ở mức có khả năng thực hiện các cam kết tài chính và hoạt động bình thường ngay cả khi tình hình, điều kiện kinh tế biến đổi theo chiều hướng không thuận lợi;
•     Không là CĐCL, cổ đông lớn, cổ đông sáng lập tại bất kỳ tổ chức tín dụng nào tại Việt Nam;
•     Có cam kết bằng văn bản về việc hỗ trợ NHTM nhà nước cổ phần hóa trong các lĩnh vực theo quy định tại Thông tư này và cam kết gắn bó lâu dài với NHTM nhà nước cổ phần hóa.

•     CĐCL trong nước phải có các tiêu chí chính:

•     Là doanh nghiệp có kinh nghiệm, năng lực quản trị tốt; Có tổng tài sản tối thiểu 3.000 (ba nghìn) tỷ đồng vào năm trước năm đăng ký tham gia CĐCL; Có đủ nguồn vốn góp;
•     Có tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) trên 15%, tỷ lệ lợi nhuận trên tài sản có (ROA) trên 1% của năm liền kề trước năm đăng ký tham gia CĐCL, có lợi nhuần ròng dương trong ba năm liên tiếp trước năm đăng ký tham gia CĐCL; Không có nợ xấu tại các tổ chức tín dụng;
•     Không là CĐCL, cổ đông lớn, cổ đông sáng lập tại bất kỳ tổ chức tín dụng nào tại Việt Nam vào thời điểm đăng ký tham gia CĐCL;
•     Có cam kết bằng văn bản về việc hỗ trợ NHTM nhà nước cổ phần hóa trong một hoặc một số lĩnh vực theo quy định tại Thông tư này; Có cam kết bằng văn bản không chuyển nhượng số cổ phần được mua trong thời gian tối thiểu 5 năm kể từ ngày mua cổ phần, trở thành CĐCL và không thực hiện các giao dịch nào với NHTM nhà nước cổ phần hoá dẫn đến xung đột lợi ích và tạo ra sự độc quyền hoặc cạnh tranh không lành mạnh với khách hàng, nhà đầu tư khác của NHTM nhà nước cổ phần hoá và đối với các tổ chức tín dụng khác;

•     Đối với CĐCL trong nước là tổ chức tín dụng, ngoài các điều kiện nêu trên đối với cổ đông chiến lược trong nước, phải đáp ứng thêm các tiêu chí:

•     Đảm bảo duy trì các hạn chế để đảm bảo an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước;
•     Có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) năm liền kề trước năm đăng ký tham gia CĐCL trên 10%; Có tỷ lệ nợ xấu năm liền kề trước năm đăng ký tham gia CĐCL dưới 2%;
•     Tổ chức tín dụng không được mua cổ phần của NHTM nhà nước cổ phần hóa mà NHTM nhà nước cổ phần hóa là cổ đông, thành viên góp vốn của tổ chức tín dụng đó vào thời điểm đăng ký tham gia CĐCL.

-    Tiếp đó, vào giữa tháng 12, NHNN đã ban hành Thông tư 40 (có hiệu lực từ ngày 1-2-2012) quy định việc cấp giấy phép thành lập và hoạt động của NHTM cổ phần.  Theo đó, hạn chế NH đầu tư chéo lẫn nhau gây sự lũng đoạn hệ thống.

•     Hầu hết ý kiến giới tài chính đều ủng hộ Thông tư 40 của NHNN. Bởi thực tế thời gian qua do chưa có quy định khống chế, nên việc các NH góp vốn vào NH khác diễn ra phổ biến, trong đó không ít trường hợp đầu tư cùng lúc từ 2 NH trở lên.
•     Đơn cử như Vietcombank từng góp vốn vào 5 NH cổ phần khác, với tỷ lệ nắm giữ 4-11%. Eximbank và ACB cùng đầu tư dài hạn vào 3 NH. . Đáng lo ngại là tình trạng đầu tư lòng vòng giữa các NH với nhau, kiểu NH A đầu tư vào NH B, rồi NH B đầu tư cho NH C và C lại đầu tư vào A hoặc ngược lại.
•     Điều này khiến vốn đầu tư vào các NH trở nên kém thực chất. Tuy nhiên, không dễ để các NH thoái vốn đầu tư về đúng hạn mức cho phép. Do đó, NHNN sắp tới sẽ có giải pháp và lộ trình để các NH thoái vốn hoặc giảm tỷ lệ nắm giữ tại NH khác mà không gây xáo trộn trên thị trường.

-    Tuy nhiên, đối với các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài hiện tại, Chính phủ trong năm qua đã có động thái tăng tỷ lệ sở hữu cho nhóm này.

•     Trước đó, theo Nghị định 69/2007 của Chính phủ, mức sở hữu cổ phần CĐCL nước ngoài không vượt quá 15% vốn điều lệ của một NH Việt Nam. Trường hợp đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ căn cứ đề nghị của NHNN, quyết định mức sở hữu cổ phần của một CĐCL nước ngoài vượt quá 15%, nhưng không được vượt quá 20% vốn điều lệ của một NH Việt nam
•     Nhưng Theo Kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp của Thường trực Chính phủ về việc quản lý ngoại tệ và NHTM Việt Nam bán cổ phần cho nhà đầu tư nước ngoài, diễn ra ngày 7/4/2011, một nội dung đáng chú ý là Thủ tướng yêu cầu NHNN báo cáo và đề xuất với Thủ tướng Chính phủ xem xét cụ thể đối với NHTM được bán cổ phần cho CĐCL nước ngoài với tỷ lệ tối đa 20% vốn điều lệ. Như vậy, Chính phủ đã xem xét việc chính thức nới tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư chiến lược đối với NHTM từ 15% lên 20%.
•     Và như chúng ta đã thấy, sau quyết định này của NHNN, các CĐCL nước ngoài như CBA hay UOB đã ngay lập tức tăng tỷ lệ vốn góp vào các ngân hàng VIB và PNB.

3.    Xu hướng hợp nhất, sát nhập các ngân hàng có cùng chủ sở hữu hoặc cùng nhóm cổ đông lớn chi phối sẽ tác động mạnh đến cơ cấu cổ đông và tỷ lệ sở hữu của cổ đông tại các ngân hàng

-    Trong năm qua đã diễn ra các thương vụ hợp nhất, sát nhập, mua lại khá đình đám. Điển hình và sự kiện SCB, Việt Nam Tín Nghĩa và SCB hợp nhất với nhau thành ngân hàng mới. Việc công ty chứng khoán Bản Việt mua lại ngân hàng Gia Định cũng là một thương vụ khác đáng chú ý.
-    Theo một số chuyên gia, việc hợp nhất 3 ngân hàng đã nói ở trên còn xuất phát từ nguyên nhân nhóm 3 ngân hàng này có cùng nhóm cổ đông lớn chi phối. Và có lẽ đây cũng sẽ là xu hướng hợp nhất trong thời gian tới, theo đó các ngân hàng có cùng chủ sở hữu và có cùng các cổ đông lớn chi phối có mối quan hệ với nhau sẽ có thể hợp nhất lại với nhau trở thành một ngân hàng duy nhất. Trường hợp điển hình cho hình thức này là giữa ngân hàng Nam Việt và ngân hàng Phương Tây, nơi ông Đặng Thành Tâm nắm giữ lượng cổ phần khá lớn, trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua tập đoàn Saigoninvest.
-    Thứ hai, các ngân hàng nhỏ có một ngân hàng lớn hoặc thành viên HĐQT của ngân hàng lớn nắm tỷ lệ chi phối. Những ngân hàng nhỏ này có thể sẽ có xu hướng hợp nhất vào ngân hàng lớn, giúp cho vấn đề về thanh khoản được giải quyết và đảm bảo tốt hơn. Chẳng hạn, hiện tại ACB là cổ đông lớn tại các ngân hàng như ngân hàng Kiên Long, ngân hàng Đại Á và ngân hàng Việt Nam Thương Tín.
-    Thứ ba, các ngân hàng nhỏ sẽ bị các tổ chức khác ở bên ngoài mua lại để nắm cổ phần chi phối. Những tổ chức này sẽ tiến hành cải tổ hoạt động của hệ thống ngân hàng, bơm thêm vốn để những ngân hàng này để vượt qua giai đoạn khó khăn và hoạt động lành mạnh hơn. Đây là trường hợp đã diễn ra với ngân hàng Gia Định và được đổi tên thành ngân hàng Bản Việt.